Sakarya'da Çocuk Diş Tedavileri: İlk Dişten Kalıcı Dişlere

Çocuk hastada tedavi, yetişkindekinin küçültülmüş hâli değildir. Süt dişinin yapısı farklıdır, çürük daha hızlı ilerler ve çocuğun o gün koltukta ne kadar kalabileceği tedavi planının bir parçasıdır. Bu sayfada, bir çocuğun ilk dişi süründüğü andan kalıcı dişleri yerleşene kadar geçen dönemde hangi işlemlerin yapıldığını, hangi durumun beklemeye geldiğini ve hangisinin gelmediğini anlattım.

​

Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Bir çocuğun hangi tedaviye ihtiyacı olduğu ancak klinik muayene ve gerektiğinde görüntüleme sonrasında belirlenebilir.

​

Çocuk ilk kez ne zaman diş hekimine getirilmeli?

İlk süt dişi süründüğü dönemde. Bu genellikle bir yaşından önce olur ve o yaştaki bir muayenenin amacı tedavi etmek değildir; çürük başlangıcı var mı diye bakmak, beslenme ve fırçalama alışkanlığını konuşmak, çocuğun diş hekimi koltuğunu tehdit olarak tanımamasını sağlamaktır.

​

Erken tanışmanın pratik bir karşılığı var: ilk gelişini ağrılı bir dişle yapan çocuk, diş hekimini ağrıyla birlikte hatırlıyor. Şikâyet yokken gelen çocukta ise ilk seans genellikle sadece bakmakla geçiyor.

​

Süt dişi "nasılsa düşecek" mi?

En sık duyduğum cümlelerden biri bu. Süt dişleri düşer, doğru — ama düşme zamanları bellidir ve o zamana kadar üç iş görürler: çiğneme, konuşma ve altından gelecek kalıcı dişin yerini korumak.

Süt dişindeki çürük tedavi edilmediğinde birkaç şey olabilir:

• Çürük ilerleyip dişin iç dokusuna ulaşır; ağrı ve iltihap başlar.

• İltihap, kök ucunun altında gelişmekte olan kalıcı diş tomurcuğunu etkileyebilir.

• Diş erken kaybedilirse komşu dişler boşluğa doğru kayar ve kalıcı dişe yer kalmaz.

• Ağrıyan tarafla çiğnemeyen çocuk tek taraflı çiğnemeye alışır.

​

Yani süt dişi tedavisi, o dişi kurtarmaktan ibaret değil; kalıcı dişlerin düzeni için yapılan bir hazırlık.

​

Koruyucu uygulamalar

Çürüğü oluştuktan sonra tedavi etmek yerine oluşmadan engellemek her zaman daha kolay. Koruyucu işlemler şunlar:

​

Flor uygulaması. Diş yüzeyini çürüğe karşı daha dirençli hâle getiren florid, hekim tarafından uygulanır. Uygulama kısa sürer ve çürük riski yüksek çocuklarda belirli aralıklarla tekrarlanır.

​

Fissür örtücü. Azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki derin oluklar fırçanın giremeyeceği kadar dar olabilir; besin artığı orada kalır ve çürük buradan başlar. Bu oluklar akıcı bir koruyucu malzemeyle kapatılır. Diş kesilmez, uyuşturma gerekmez.

​

Ağız bakımı eğitimi ve düzenli kontrol. Fırçalamayı çocuğun kendi başına yeterince yapabildiği yaş, çoğu ailenin sandığından geç. Hangi yaşta fırçalamaya kimin devam etmesi gerektiği, diş ipinin ne zaman gireceği ve hangi beslenme alışkanlığının çürüğü hızlandırdığı kontrollerde aileyle birlikte gözden geçirilir.

​

Süt dişi dolgusu

Çürük dokusu temizlenir ve diş, kaybettiği yapıyı geri kazandıracak bir malzemeyle doldurulur. Çocukta iki nokta yetişkinden farklı:

• Süt dişinin mine ve dentin tabakası daha incedir; çürük iç dokuya yetişkindekinden daha kısa sürede ulaşır. Bu yüzden "biraz bekleyelim" demenin maliyeti daha yüksektir.

• İşlemin toplam süresi kadar tek seansta geçen süre de önemlidir. Çok sayıda dişi olan çocukta hepsini tek seansta bitirmeye çalışmak çoğu zaman ters teper; seanslar çocuğun dayanabildiği uzunlukta planlanır.

​

Süt dişinde kanal tedavisi (amputasyon)

Çürük dişin iç dokusuna, yani pulpaya ulaştığında dolgu tek başına yetmez. Süt dişlerinde bu durumda uygulanan işlem, dişin taç kısmındaki iltihaplı dokunun uzaklaştırılıp geri kalan kısmın korunmasıdır; hekimlikte buna amputasyon (pulpotomi) deniyor.

​

Amaç, dişi ağızda düşme zamanına kadar tutmak. Kalıcı dişteki kanal tedavisiyle aynı işlem değildir: süt dişinin kökleri zamanla kendiliğinden erir ve tedavi bu erimeyi engellemeyecek şekilde planlanır.

​

Bu başlık benim uzmanlık alanımla doğrudan örtüşüyor. Endodonti, dişin iç dokusu ve kök çevresindeki dokuların tedavisiyle ilgilenen diş hekimliği dalı; süt dişindeki pulpa tedavileri de bu alanın içinde. Kalıcı dişlerdeki kanal tedavisini kanal tedavisi sayfasında ayrıca anlattım.

​

Süt dişi çekimi ve yer tutucu

Kurtarılamayan ya da düşme zamanı geldiği hâlde sallanıp düşmeyen süt dişleri çekilir. Burada asıl soru çekimin kendisi değil, sonrasıdır.

​

Bir süt dişi zamanından önce kaybedilirse komşu dişler boşluğa doğru kaymaya başlar. Altından gelecek kalıcı diş sürme zamanı geldiğinde yer daralmış olur; diş çapraşık sürer ya da hiç süremez. Bunu önlemek için boşluğu açık tutan küçük apareyler kullanılır: yer tutucu.

​

Yer tutucu ihtiyacı her çekimde doğmaz. Hangi dişin ne zaman kaybedildiği, kalıcı dişin gelişim aşaması ve çenedeki toplam yer belirleyicidir; karar röntgen görüntüsüyle birlikte verilir.

​

Düşme sonrası kırılan veya yerinden çıkan diş

Çocuklarda ön diş yaralanmaları sık görülür ve bu, beklemeye gelmeyen durumların başında gelir. Yapılabilecekler yaralanmanın tipine göre değişir:

• Diş kırıldıysa: kırık parça bulunursa saklanması işe yarayabilir. Dişin canlılığı ve kırığın iç dokuya ulaşıp ulaşmadığı muayeneyle değerlendirilir.

• Diş yerinden oynadıysa ya da içeri gömüldüyse: parmakla yerine oturtmaya çalışmak zarar verebilir.

• Kalıcı diş tamamen yerinden çıktıysa: geçen her dakika önemlidir. Diş tacından tutulur, kökü ovalanmaz; mümkünse süt içinde ya da çocuğun tükürüğünde tutularak hekime ulaştırılır.

• Süt dişi tamamen çıktıysa: süt dişleri yerine geri yerleştirilmez; altındaki kalıcı diş tomurcuğuna zarar verme riski vardır.

​

Her durumda dişin kendisi kadar çevresindeki kemik ve yumuşak dokunun da değerlendirilmesi gerekir. Yaralanma sonrası ağrı yoksa bile kontrol gerekir; travma görmüş bir dişin canlılığını aylar sonra kaybettiği olur.

​

Çene ve diş gelişiminin izlenmesi

Düzenli kontrollerin çürük dışında ikinci bir işlevi var: çenelerin ve dişlerin nasıl geliştiğini zaman içinde izlemek. Kalıcı dişler sürerken yer darlığı, kapanış bozukluğu ya da çeneler arasında uyumsuzluk ortaya çıkabilir.

​

Bu sorunların bir kısmı gelişim sürerken daha az müdahaleyle yönlendirilebilir; büyüme tamamlandıktan sonra aynı sonuca ulaşmak daha zordur. Bu nedenle çene gelişimini yönlendiren apareyler, hareketli plaklar ve gerektiğinde sabit tel ya da şeffaf plak tedavileri uygulanır. Hangisinin uygun olduğu, çocuğun yaşı ve gelişim dönemiyle birlikte değerlendirilir. Ayrıntılar: ortodonti sayfası.

​

Tedaviye uyum sağlayamayan çocuklar

Çocukların çoğu, sabırlı bir tanıtım ve kısa tutulmuş seanslarla tedaviyi koltukta tamamlayabiliyor. Ama her çocuk için bu geçerli değil: yaşı çok küçük olan, tedavi edilmesi gereken diş sayısı fazla olan, önceki bir deneyimden sonra yoğun korku geliştiren ya da özel gereksinimi nedeniyle işbirliği kuramayan çocuklarda koltukta tedavi mümkün olmayabilir.

​

Bu durumda değerlendirilen seçenek, tedavinin genel anestezi ya da sedasyon altında yapılmasıdır. Bu bir kolaylık tercihi değil, tedavinin önündeki engeli kaldırma yöntemidir ve muayenehanede değil, hizmet alınan hastanenin ameliyathane koşullarında uygulanır. Kimin bu yönteme uygun olduğuna anestezi uzmanının değerlendirmesiyle karar verilir. Ayrıntılar: genel anestezi ile diş tedavisi.

​

Klinikte süreç nasıl işliyor?

• Tanışma. İlk seansta amaç, çocuğun ortamı ve hekimi tanıması. Küçük çocuklarda aletlerin ne işe yaradığı önce gösterilir.

• Muayene. Dişler, dişetleri ve kapanış incelenir.

• Gerekirse görüntüleme. Çocukta röntgen ancak gerektiğinde ve mümkün olan en dar kapsamla alınır. Görüntüleme yöntemlerini ve alınan önlemleri dijital görüntüleme yazısında ayrıntılı anlattım.

• Plan. Hangi işlemin neden gerektiği, kaç seans süreceği ve sonrasında nelere dikkat edileceği aileyle birlikte konuşulur.

• Tedavi. Seanslar çocuğun dayanabildiği uzunlukta planlanır; ilk seansta tedaviye başlanması şart değildir.

​

Seanslar arasında hekim değişikliği olmaması, çocuk hastada pratik bir karşılık doğurur: her seansta aynı yüzü görmek, kurulan güvenin baştan kurulmasını gerektirmez.

​

Sık sorulan sorular

Çocuğumu ilk kez kaç yaşında getirmeliyim?

İlk süt dişi süründüğünde. O yaştaki muayenenin amacı çoğu zaman tedavi değil, çürük başlangıcını erken görmek ve beslenme–fırçalama alışkanlığını konuşmaktır.

 

Süt dişindeki çürüğü tedavi ettirmek gerçekten gerekli mi?

Evet. Süt dişi düşene kadar çiğnemeye, konuşmaya ve kalıcı dişin yerini korumaya hizmet eder. Tedavi edilmeyen çürük ağrıya ve iltihaba yol açabilir; iltihap gelişmekte olan kalıcı diş tomurcuğunu da etkileyebilir.

 

Çocuğuma uyuşturma yapılacak mı?

İşleme göre değişir. Fissür örtücü ve flor uygulamasında uyuşturma gerekmez. Dolgunun derinliğine, kanal tedavisine ve çekime göre lokal anestezi gerekir; bu durumda çocuğa ne hissedeceği önceden anlatılır.

 

Çocuğum korkuyor, koltuğa oturmuyor. Ne yapılıyor?

Önce süre kısaltılarak ve tanışma seansıyla denenir; çoğu çocukta bu yeterli oluyor. Yaşı çok küçük olan, çok sayıda dişi tedavi edilmesi gereken ya da korkusu bu yolla aşılamayan çocuklarda genel anestezi veya sedasyon altında tedavi değerlendirilir.

 

Süt dişi çekildiğinde yer tutucu şart mı?

Her çekimde gerekmez. Hangi dişin ne zaman kaybedildiği, altındaki kalıcı dişin gelişim aşaması ve çenedeki yer belirleyicidir. Karar röntgen görüntüsüyle birlikte verilir.

 

Çocuğumun dişi düştü ya da kırıldı, hemen gelmeli miyiz?

Diş yaralanmaları beklemeye gelmez. Kalıcı bir diş tamamen yerinden çıktıysa geçen her dakika önemlidir; diş tacından tutulur, kökü ovalanmaz ve süt içinde ya da çocuğun tükürüğünde tutularak hekime ulaştırılır. Süt dişleri yerine geri yerleştirilmez.

​

Diğer tedaviler için Tedaviler sayfasına, klinik hakkında bilgi için Kliniğimiz sayfasına bakabilirsiniz.

​

Prof. Dr. Hasan Oruçoğlu — Diş Hekimi · Endodonti uzmanı · 25 yılı aşkın klinik ve akademik deneyim. Hakkımda

​

"Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir."

​

Bu sayfa tanıtım veya reklam amacı taşımaz; bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

 

Prof. Dr. Hasan Oruçoğlu — Diş Hekimi, Endodonti Uzmanı
Cumhuriyet Mah. Dr. Kamil Sk. No: 2/106 · Adapazarı / Sakarya

0264 272 00 50 · 0552 632 00 54 · hasanorucoglu@gmail.com
Pazartesi–Cumartesi 09:00–19:00